Hvašan koma "falskar fréttir"?

Žaš hefur mikiš veriš rętt um "falskar fréttir" undanfarnar vikur. Žaš mį ef til vill segja aš "falskar fréttir" séu af fleiri en einnar geršar.

Ein tegund, og hśn er vissulega verulega hvimleiš, er hreinlega uppspuni frį rótum, oft um žekktar persónur, en einnig um "undarlega" atburši eša svokallašar "samsęriskenningar".

Oft eru slķkar fréttir eingöngu settar fram til aš afla "smella" og žannig höfundum žeirra tekna.  Slķkt var nokkuš algengt fyrir nżafstašnar forsetakosningar ķ Bandarķkjunum. Mikiš af "fréttunum" mįtti rekja til ungs fólks ķ A-Evrópu og Balkanskaga sem aflaši sér umtalsveršra tekna meš žeim.

Žó aš fréttirnar séu misjafnar aš gerš, eru margar žeirra žess ešlis aš lesendum reynist ekki erfitt aš gera sér grein fyrir žvķ aš trśveršugleikinn sé ekki mikill, žó aš fyrirsögnin hafi veriš žess ešlis aš freistandi vęri aš skoša mįliš nįnar.

Afbrigši af žessu mį sjį vķša, žar į mešal į ķslenskum mišlum, en oftar er žó lįtiš nęgja aš veiša meš fyrirsögn, sem er tvķręš, eša leynir žvķ hvort aš um ķslenska eša erlenda frétt er aš ręša, en beinar "falsanir" eru lķtt žekktar (nema ef til vill žegar žęr eru teknar beint śr erlendum mišlum).  Mśsasmellir eru peningar.

En fréttir žar sem "sérfręšingar" lįta gamminn geysa hafa lķka aukist stórum undanfarin įr. Žar mį oft lesa stórar fullyršingar og vafasamar spįr sem įn efa eru mikiš lesnar, en reynast oft hępnar og beinlķnis rangar.

Af žessum meiši eru t.d. žęr spįr frį Englandsbanka sem er fjallaš um ķ višhengri frétt. Žęr spįr fengu aš sjįlfsögšu mikiš plįss ķ fjölmišlum. Slķkt enda ekki óešlilegt.

Spį breska fjįrmįlarįšuneytisins af sama tilefni hefur einnig žótt langt frį lagi og veriš haršlega gagnrżnd. Slķkar fréttir sem įttu margar uppruna sinn innan stjórnkerfisins voru sameiginlega kallašar "project fear".  Žegar starfsmenn fjįrmįlarįšuneytisins hafa reynt aš klóra ķ bakkann eftir į, hefur komiš fram aš ein af forsendum śtreikninganna hafi veriš aš Englandsbanki myndi ekki grķpa til neinna rįšstafanna, yrši Brexit ofan į ķ žjóšaratkvęšagreišslunni.

Geri nś hver upp viš sig hversu lķklegt vęri aš Englandsbanki brygšist į engan hįtt viš?

Žaš er rétt aš žaš komi fram aš žeir sem böršust fyrir jįi, ķ Brexit atkvęšagreišslunni geršu sig einnig seka um aš kasta fram żmsum fullyršingum, sem voru ķ besta falli misvķsandi og reynast ekki réttar séu allar forsendur teknar meš ķ reikninginn. Einhverra hluta vegna hafa žęr žó fengiš mun meiri athygli en fullyršingar žeirra sem böršust fyrir nei-i.

Žaš mį ef til vill aš hluta til śtskżra meš žvķ aš žaš sé sķšur įstęša til aš stašreyndareyna fullyršingar žeirra sem bķša lęgri hlut. En žaš er ekki eftir aš śrslitin eru ljós sem slķkar fullyršingar hafa įhrif, heldur ķ kosningabarįttunni.

Ķslendingar žekkja įgętlega af eigin raun "fréttir" af slķkum toga. Hvaš skżrast komu žęr fram ķ Icesave deilunni, žar sem flestir fjölmišlar voru fullir af "sérfręšingum" og öšrum įlitsgjöfum sem kepptust um aš lżsa žeim hörmungum sem myndu dynja į Ķslendingum ef samningarnir yršu ekki samžykktir.

Hvort viš segjum aš skošanir "sérfręšinganna" hafi reynst rangar (falskar) eša aš fréttirnar hafi veriš žaš er lķklega skilgreiningaratriši.

En žaš er ljóst aš fjölmišlarnir geršu ekkert til žess aš stašreynda kanna fullyršingarnar, enda ef til vill erfitt um vik, žvķ mér er ekki kunnugt aš mikil rök hafi fylgt žeim.

Hvort skyldi svo vera hęttulegra lżšręšinu, uppspuni unglinga ķ A-Evrópu og Balkanskaga eša "fimbulfamb" svo kallašra "sérfręšinga"?

En eitt er vķst aš hvort tveggja framkallar mśsasmelli.

Žrišju uppspretta "falskra frétta" sem nefna mį (žęr eru vissulega fleiri) eru fréttastofur sem kostašar eru af stjórnvöldum hér og žar ķ heiminum.

Żmsar einręšisstjórnir (eša nęstum žvķ einręšisstjórnir) sjį sér vitanlega hag ķ žvķ aš fréttir séu sagšar śt frį žeirra sjónarmišum og hagsmunum.

Slķkt er oršiš tiltölulega einfalt og hefur internetiš gert alla dreifingu aušveldari og jafnframt ódżrari.

Į mešal slķkra stöšva mį nefna sem dęmi RT og Sputnik sem eru kostašar af Rśssneskum stjórnvöldum og svo fréttastöšvar frį Kķna, N-Kóreu og fleiri löndum.

Hér og žar į Vesturlöndum mį verša vart viš vaxandi įhyggjur af slķkum mišlum og ę įkafari įköll um aš hiš opinbera skerist ķ leikinn og reki "gagnmišla" og skeri upp herör gegn ósannindum og "fölskum fréttum".

Persónulega er ég žeirrar skošunar aš góšir og öflugir fjölmišlar verši seint ofmetnir.

Žaš er žvķ ótrślegt ef žeirri skošun vex stöšugt fylgi aš aš hinir öflugu fjölmišlar į Vesturlöndum fari halloka gegn mišlum "einręšisrķkjanna".

Ef svo er hljótum viš aš spyrja okkur aš žvķ hvernig stendur į žvķ aš žeir hafi tapaš svo miklu af trśveršugleika sķnum?

Ef žaš er raunin.

En ég hef lķka miklar efasemdir um "sannleiksdómstól" hins opinbera, ég held aš slķkt geti aldrei talist lausn. Žó er vķša kallaš eftir slķku og beita žurfi sektargreišslum gegn mišlum sem slķkt birta.

Meš slķkum rökum hefšu ķslenskir mišlar lķklega veriš sektašir fyrir aš birta fleipur "sérfręšinga" sem fullyrtu aš Ķsland yrši eins og N-Kórea eša Kśba noršursins.

Žaš er engin įstęša til žess aš feta žann veg.

Žaš er hins vegar nęsta vķst aš fjölmišlar muni um ókomna framtķš birta fréttir sem reynast rangar (sumir vilja meina aš nokkuš hafi veriš um žaš nś, af stjórnarmyndunarvišręšum) og alls kyns vitleysa lķti dagsins ljós. Žaš er sömuleišis nęsta vķst aš einhverjir fjölmišlar sleppa žvķ aš birta einhverjar fréttir žegar žaš hentar ekki einhverjum sem žeir styšja.  New York Times bašst nżveriš afsökunar į slķku. CNN rak fjölmišlamann sem lak spurningum til forsetaframbjóšenda.

Fjölmišlar hafa aldrei, eru ekki og munu lķklega aldrei verša fullkomnir.

Žess vegna eigum viš öll aš lesa eins marga af žeim og viš komumst yfir og höfum tķma til. Žaš er lķka ęskilegt aš viš lįtum ķ okkur heyra ef okkur er misbošiš.

En ég held aš engin lausn felist ķ žvķ aš rķkisvęša "sannleikann", eša aš koma į fót "fréttalögreglu".  Sektir fyrir rangar fréttir munu ekki heldur leysa vandann.

En viš žurfum aš gera okkur grein fyrir žvķ aš fréttir eru ekki alltaf réttar, žęr eru lķka sagšar frį mismunandi sjónarhornum.

Ef 20 manns horfa į sama atburšinn, er lķklegt aš lżsingar žeirra séu bżsna mismunandi, jafnvel hvaš snertir žaš sem tališ vęri grundvallaratriši.

Viš veršum lķka aš gera okkur grein fyrir žvķ aš "sérfręšingar" hafa skošanir.

 


mbl.is Hafši rangt fyrir sér um įhrif Brexit
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Jón Steinar Ragnarsson

Žetta er bara "meme" sem į uppruna sinn hjį tapsįrum Demókrötum og hefur žann tilgang einan aš hjįlpa til viš aš setja skoršur į tjįningafrelsiš, enda runniš undan rifjum cultural Marxista ķ hįskólum USA.

Aš sjįlfsögšu er fólki treystandi til aš efast og athuga sannleiksgildi frétta nś sem įšur. Nśna hefur žaš reyndar aldrei veriš aušsóttara.

Ég hef žaš sjįlfur sem žumalfingursreglu aš trśa engu viš fyrstu sżn, sem birtist ķ stęstu fjölmišlum hér sem śti. Flestar fréttir eru aš reka eitthvaš agenda eša įróšur, hannašan og straumlķnulagašan af almannatenglum. Žar ręšur tilgangurinn mešalinu. Restin eru óendurskošašar tilkynningar frį rįšuneytum og žrżstihópum. 

Aš skapa hugtök og gefa žeim grķpandi nafn er leiš til aš bśa til skotmark eša óvin sem kljast mį viš og kęfa. "Falskar fréttir" er gott dęmi um slķkt. Besta leišin til aš foršast žetta er aš éta žetta ekki upp og bergmįla. Žetta er afstętt og merkingalaust bull, blįsiš upp ķ annarlegum tilgangi undir nišri.

Jón Steinar Ragnarsson, 11.1.2017 kl. 02:41

2 Smįmynd: Jón Steinar Ragnarsson

Blašamennska eins og hśn hefur veriš skilgreind og unnin ķ gegnum tķšina er deyjandi fyrirbrigši.

Daušateygjurnar mį mešal annars sjį af kapphlaupi heilagrar hneykslunnar um ekki neitt ķ fyrirbrigši sem ég kżs aš kalla :OMG! He tweeted, she tweeted, blašamennsku. Žar er réttur dagsins žaš heimskulegasta, forddómafyllst eša dónalegasta, setning sem einhver sendi frį sér einhverstašar frį, einhverntķma žann daginn.

Malefnaumręša, krufning, afhjśpanir og lįgmarks veraldarspeki er horfin. Nś er žetta spurningin um hver hefur stęrsta upphrópunarmerkiš į sölu žann daginn. Hver kallar fram dżpstu andköf heilagrar hneykslunnar žann daginn.

Hvaš er aš frétta af Kardashian fólkinu ķ dag annars? Mašur hefur sįrar ahyggjur af žvķ aš heyra svona sjaldan frį žeim. Žessar eilķfu loftįrįsir flóttamannagrįtur og hugsanleg 3ja heimstyrjöld eru alveg aš stela senunni frį žeim žessi dęgrin. Tweetin frį tinseltown heyrast varla fyrir žessu. ;)

Jón Steinar Ragnarsson, 11.1.2017 kl. 03:03

3 Smįmynd: G. Tómas Gunnarsson

@Jón Steinar Žakka žér fyrir žetta. Žaš eru margir góšir punktar sem žś setur inn.

Kardashian og "tweetfréttamennskan" eša "Facebookfréttamennska" er "mśsasmellaveišar" ķ nokkuš tęrri mynd.  En žaš er rétt aš hafa ķ huga aš slķkt vęri ekki til ef žaš skapaši ekki "lestur" og tekjur.

Og ekkert bendir til žess aš slķkt sé aš hverfa.

Persónulega lęt ég žaš ekki fara svo mikiš ķ taugarnar į mér. Žaš er ekki svo erfitt aš leiša žaš hjį sér.

Ég hef meiri įhyggjur af alls kyns hugmyndum sem eru aš koma fram undanfarnar vikur um hvernig eigi aš sķa "sannleikann" frį "hisminu" og tryggja almenningi "sannar og réttar" fréttir.

Žar hef ég ekki mestar įhyggjur af stöšu mįla ķ Bandarķkjunum, heldur til hvaša rįša, ef einhverra, veršur gripiš ķ Evrópu og sértaklega Evrópusambandsrķkjunum.

Žar verša į įrinu kosningar m.a. ķ Hollandi, Frakklandi og Žżskalandi. Lķklega hefur sjaldan eša aldrei veriš meira įrķšandi aš "sannleikurinn" nįi til fólksins, eša žannig.

Žaš žarf ekki mikiš til aš "sannfęra" stjórnlynda stjórnmįlamenn um aš naušsynlegt sé aš vernda almenning fyrir "loddurum" og "erlendum agentum".

"Handhafar sannleikans" eru gjarna meš hęttulegustu einstaklingum.

Žaš žżšir ekki aš alls kyns ašilar séu į feršinni meš tilraunir til aš móta "sannleikann" ķ sér žóknalega mynd.  Žaš eru lķka fullt af einstaklingum vķša um lönd meš meiri tölvužekkingu en skynsemi ef svo mį aš orši komast.

Nś var vķst veriš aš handtaka ķtalskan frķmśrara fyrir tölvuglępi og upplżsingasöfnun.  Ef žaš er ekki efnivišur ķ góša samsęriskenningu um "heimsyfirrįš" veit ég ekki hvaš er.  Žaš vantar bara aš finna tengingu viš mafķuna og Putin.  Ašrir munu sjįlfsagt frekar vilja nota Bilderberg og gyšinga.  :-)

Ķ sjįlfu sér er fęst ef nokkuš af žessu nżtt, en internetiš hefur gefiš žessu nżja vķdd og fęrt žetta undir nefiš į flestum okkar.

En ę hįvęrari įköll um ritskošun og hömlur į tjįningarfrelsi sem nś heyrast er vissulega nokkuš sem vert er aš hafa įhyggjur af.

G. Tómas Gunnarsson, 11.1.2017 kl. 08:04

4 Smįmynd: Jón Steinar Ragnarsson

Ég held aš almenningur ķ evrópu sé löngu farinn aš sjį ķ gegnum spunann. Ķ Brexit įtti stay fylkingin senuna hjį öllum helstu fjölmišlum og dęldu śt endalausum fregnum um ragnarrök ķ tvö įr fyrir kosninguna.

Hręšsluįrošurinn varš svo yfirgengilegur į köflum aš hann varš nįnast kómķskur undir lokin. (Jaws plakat Icesave sinna var bara hjóm ķ samanburši)  Žaš dugši ekki til og nś eru meira aš segja prédķkararar sambandsvistar farnir aš draga ķ land og skipta alveg um skošun eins og ķ vištengdri frétt. 

Almenningur lżtur ekki neinum Pįfdómi nś um algilda umbošsmenn sannleikans. Žaš var hęgt hér į mišöldum, en meš upplżstum heimi er žaš engin leiš.

Nįlgun viš frettir er alltaf ķ auga sjįandans. Hęgt er aš sjį sama hlut frį andstęšum pólum og matreiša samkvęmt žvķ. Svona eins og skósölumašurinn sem fór til afrķku og sagši engan markaš fyrir skó žar sem enginn notaši skó og svo hinn sem sendi skeyti um aš žar vęri endalaus markašur žvķ enginn notaši skó.

En viš getum veriš sammįla um aš žaš er uggvęnlegt ef eitthvaš Orwellķskt sannleiksrįšuneyti fengi umboš og einkaleyfi į sannleikanum og réši fréttamišlun.

Hęgt aš sjį aš žaš er ekki svo surrealķskt žegar viš minnumst žess aš stórblašiš Pravda žżddi einmitt "sannleikurinn" upp į ķslensku.

Jón Steinar Ragnarsson, 11.1.2017 kl. 18:42

5 Smįmynd: Jón Steinar Ragnarsson

Sį nś tvęr skrżtnar fréttir, sem eru dęmigeršar spunafréttir. Önnur var um meintan ašstošarmann Eichman, sem ku hafa talinn lįtinn en svo į lķfi og svo aftur lįtinn og svo enn į lķfi um nķrętt, žar sem hann faldi sig og er sagšur ķ óstašfestum heimildum hugsanlega, kannski mögulega kennt Assad og legįtum hans pyntingarašferšir nasista.

Žetta er nįttśrlega vitnisburšur um andleysi Assads, aš geta ekki hugsaš upp góšar leišir til aš pynta fólk og hafa žurft aš leita rįša nķręšs nasista, auk žess sem hann hlżtur aš minnsta kosti aš vera jafn vondur og Hitler og žvķ ešlilega réttdrępur.

Mašur spyr sig į hvaša efnum er fréttaritari sem diktar upp svona žvęlu? Hversu vitlausa telur pressan pöbulinn vera? Ég verš aš segja aš ég akellti uppśr.

Önnur frétt er um žaš aš Penthouse bjöši milljón dollara fyrir myndir af mellum ķ "golden shower" sem Trump borgaši žeim fyrir aš framkvęma.

Enginn kannast viš mįliš. Varla oršrómur til um žetta. Trump veit ekkert, rśssar vita ekkert og enginn annar veit neitt, en veršlaunin eru žarna og vegleg mjög.

Öllu žessu klastra kranablašamenn Mbl. óskošaš og ógrundaš. 

CNN og NYT fjasa mest yfir fölskum fréttum, en spįšu Clinton 95% sigurlķkum fram į elleftu stundu og hamra enn į žvķ aš DNC lekinn hafi veriš af völdum rśssa og įstęša žess aš Madame president tapaši, žegar vitaš er aš Assange fékk žetta frį Seth Rich, sem var innanbśšarmašur demókrata og galt fyrir meš lķfi sķnu. Žaš er ekki talaš um innihald lekans og hvaša svķnarķi hann fletti ofanaf. Fęstir hafa hugmynd um žaš, žvķ žaš rataša hreilega ekki ķ fréttir. Mottoiš er "shoot the messanger, ignore the message"

Žeir ganga jafnvel svo langt aš kenna rśssum um emailskandalann, sem uppgötvašist fyrir tilviljun žegar Trey Gowdry var aš rannsaka višbjóšinn ķ Bengazi.

Er von aš žessir sömu fjölmišlar hafi įhyggjur af "fölskum fréttum" :D 

Jón Steinar Ragnarsson, 11.1.2017 kl. 19:07

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband