Meint frjálslyndi, íhaldssemi og stjórnlyndi

Ţađ hefur all nokkuđ veriđ rćtt um frjálslyndi í Íslenskum stjórnmálum undanfarnar vikur. Sumir hafa kallađ slíkt "merkimiđapólítík", sem er í sjálfu sér hvorki verra orđ eđa pólítík en önnur.

En mestu máli er ţá ađ vitađ sé hvađ "merkimiđinn" stendur fyrir, hvađ ţýđir frjálslyndi og hver er andstćđa ţess?

Ţađ virđist meira á reiki, enda langt frá ţví einfalt ađ koma međ góđa, einfalda og endanlega útskýringu á slíkum hugtökum. Líklega má segja ađ ţađ sé nćsta ómögulegt. Ţađ er langt frá ţví ađ vera eina pólítíska hugtakiđ sem slíkt gildir um, og ţví verđur umrćđan nćsta ruglingsleg á köflum, ţar sem margir nota sömu hugtökin, en tala samt um mismunandi hluti.

Ţađ er líka ađ mínu mati ekki rétt ađ tala um íhaldssemi sem andstćđu frjálslyndis. Oft byggist íhaldssemi á ţví ađ halda í frjálslyndiđ, á móti ţví sem oft er nefnt stjórnlyndi sem er hin raunverulega andstćđa frjálslyndis (ađ mínu mati). Andstađa íhaldssemi er frekar byltingar, eđa umbyltingarstjórnmál. Og ţađ er auđvitađ langt í frá ađ allar byltingar eđa umbyltingar séu til góđs, eđa í frjálslyndisátt.  En á ţessu má sjá ađ álitamálin í "hugtakastríđinu" og "merkimiđastjórnmálunum" geta veriđ mörg.

Hér á eftir ćtla ég ađ nefna nokkur dćmi um frjálslyndi og stjórnlyndi og taka fyrir mál sem hafa veriđ til umfjöllunar í Íslenskum stjórnmálum og fjölmiđlum. Ţađ ćtti ekki ađ ţurfa ađ taka fram ađ einungis er um mínar persónulegu vangaveltur ađ rćđa (en ţó ţykir mér ástćđa til) og sjálfsagt eru ađrir međ annan skilning á einhverju af ţessum dćmum. Viđ ţví er í sjálfu sér ekkert ađ gera.

Aflétting ríkiseinokunar á áfengissölu er barátta háđ međ frjálslyndi ađ leiđarljósi. Einokunarrekstur og einkasala ríkisins er stjórnlyndi. Í mínum huga er enging leiđ til ţess ađ líta á máliđ međ öđrum hćtti.

Síđan geta einstaklingar og félagasamtök fćrt margvísleg rök fyrir stjórnlyndinu. Lýđheilsurök, ađ ríkiđ veiti betri ţjónustu á landsbyggđinni, sé betur fćrt um ađ draga úr eftirspurn o.s.frv.  En ţađ er annar handleggur sem kemur spurningunni um frjálslyndi ekkert viđ.

Ţađ sama gilti um baráttuna fyrir bjórnum og frjálsu útvarpi á sínum tíma. Ţađ var barátta frjálslyndis gegn stjórnlyndi.

Löggjöf um jafnlaunavottun er dćmi um stjórnlyndi, ekki frjálslyndi. Síđan geta stjórnmálamenn og flokkar fćrt margvísleg rök fyrir stjórnlyndi sínu, en ţađ breytir ekki eđli jafnlaunavottunar, sem er ákvörđun sem gerir ţjóđfélagiđ stjórnlyndara.

Frjáls innflutningur á landbúnađarafurđum er dćmi um frjálslyndi. Aukiđ úrval, aukin samkeppni, minni ríkisafskipti o.s.frv. eykur val neytenda.  Eins og áđur er hćgt ađ fćra mörg rök fyrir stjórnlyndinu, lýđheilsu og vistfrćđirök svo dćmi séu tekin, en ţađ breytir ţví ekki ađ innflutningsbönn eru stjórnlynd ađgerđ.

En ađ vilja eingöngu leyfa innflutning frá einu landsvćđi eđa bandalagi, getur í raun ekki talist verulegt frjálslyndi, ţó ađ ef til vill megi segja ađ ţađ mjaki málinu í frjálsrćđisátt miđađ viđ núverandi ástand á Íslandi. Einnig má halda ţví ađ slíkt fćri stjórnlyndisákvörđunina ađeins til.

Ađild ađ Evrópusambandinu getur ađ mínu mati ekki talist skref í frjálslyndisátt. Vissulega er ýmislegt í lögum og reglugerđum "Sambandsins" sem stendur fyrir frjálslyndi, t.d. frjáls för einstaklinga, vara og fjármagns. En nota bene, ţađ gildir einungis innan sambandsins og frjáls vöruinnflutningur myndi t.d. dragast saman á Íslandi, eins og fram hefur komiđ í fréttum (frjáls í merkingunni án afskipta hins opinbera í formi tolla og/eđa vörugjalda).

Ađ bćta viđ yfirstjórn á Íslandi og í raun stóru viđbótar stjórnsýslustigi er ekki til ţess falliđ ađ auka viđ frjálslyndi.

Jafnrétti til handa samkynhneigđum, transfólki og öđrum minnihluta og jađarhópum er gott skref í frjálslyndisátt.  Ađ banna einstaklingum (jafnt barnaskólakennurum sem öđrum) ađ tjá andstöđu sína eđa skođanir um slík málefni, er hins vegar jafn gott dćmi um stjórnlyndi, alveg sama hvađa rök eru fram fćrđ fyrir stjórnlyndinu.

Tjáningarfrelsi, jafnt í rćđu sem riti er einn af hornsteinum frjálslyndisins. En viđ skulum ekki gleyma ţví ađ allir ţurfa ađ bera ábyrgđ á skrifum sínum, jafnvel fyrir dómstólum. 

En ég á erfitt međ ađ sjá ađ bannađ verđi ađ vitna í bíblíuna, ja, nema hún eđa tilvitnanir í hana verđi bannađar. Ţađ ţarf varla ađ taka ţađ fram ađ slíkt gćti ekki talist frjálslyndi, alveg burt séđ frá ţví hvađa skođanir viđ kunnum ađ hafa á kristni, nú eđa öđrum trúarbrögđum.

Aukin skattheimta er stjórnlyndi. Hiđ opinbera tekur stćrri hluta af sjálfsaflafé einstaklinga og fyrirtćkja. Ađ sjálfsögđu fćra margir sannfćrandi rök fyrir ţví ađ taka eigi meira fé af einstaklingum og fyrirtćkjum, en ţađ er ekki frjálslyndi.

Öll skattheimta er stjórnlyndi, en flestir eru sammála um ađ slíkt sé nauđsynlegt (upp ađ vissu marki) enda ekki margir sem sjá fyrir sér ţjóđfélag ţar sem stjórnlyndi hafi veriđ útrýmt. En ţađ eru mörkin og viđfangsefnin sem deilt er um.

Ađ breyta um gjaldmiđil er ekki skref í frjálslyndisátt, né heldur stjórnlyndis, ţađ er einfaldlega óbreytt ástand ađ ţví leiti ađ enn ríkir einokun á lögeyri. Skref í frjálslyndisátt vćri ef frjálst vćri ađ nota hvađa gjalmdiđil sem er sem lögeyri.  Hvort ađ mikill áhugi er á slíku er allt annađ mál.

Enn og aftur má fćra rök međ og móti ţví ađ skipta um gjaldmiđil, en ţađ hefur ađ mínu mati ekkert međ frjálslyndi ađ gera.

Ađ leyfa ađ gćludýr komi inn á kaffihús og veitingastađi er dćmi um frjálslyndi. Ákörđunin er fćrđ til eigenda viđkomandi stađa. Ađ meina eigendunum ađ ákveđa hvort ađ reykt sé eđa "veipađ" á sömu stöđum er dćmi um stjórnlyndi.

Ţađ er ekkert óeđlilegt ađ skiptar skođanir séu um bćđi málin og lýđheilsa, ofnćmi koma ábyggilega ţar viđ sögu. En ađ mínu mati á engin rétt á ţví ađ veitingamenn reki stađi sem eru ţeim ađ skapi, heldur á ákvörđunin ađ vera veitingamannana sem líklega taka hana út frá eigin viđskiptahagsmunum, enda leggja ţeir sitt fé undir.

Ţađ ađ vilja skipta algerlega um stjórnarskrá er ađ mínu mati ekki dćmi um frjálslyndi. Ţađ vćri frekar dćmi um umbyltingarstjórnmál. Ţeir sem vilja hćgfara eđa engar breytingar teldust ţá íhaldsmenn.

Hvorug afstađan er frjálslyndi eđa stjórnlyndi, nema ađ viđ teljum ađ ný stjórnarskrá lögfesti verulega aukiđ frjálslyndi eđa stjórnlyndi í lög.

Ţetta eru ađeins örfá dćmi sem ég tek sem hafa veriđ í umrćđunni undanfarnar vikur og ég týni til eftir minni.

En mér sýnist ađ ţeir sem hćst tala um eigiđ frjálslyndi sé oft á tíđum ćđi stjórnlyndir.

 


« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Bćta viđ athugasemd

Ekki er lengur hćgt ađ skrifa athugasemdir viđ fćrsluna, ţar sem tímamörk á athugasemdir eru liđin.

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband