Frsluflokkur: Matur og drykkur

A mrgu leyti skrtin umra - hva er fengi?

a m ganga t fr v sem vsu a egar slendingar ra um fyrirkomulag slu fengis, ea smslufyrirkomulag yfirleitt, fer umran t um van vll og tekur alls kyns hlykki.

essi frtt er gtt dmi um a. Heilbrigismlarherra Noregs segist hafa hyggjur af v a slendingar kunni a auka frelsi slu fengis.

En Noregi er bjr seldur flestum "bum horninu" og kjrbum. Kjrbir selja smuleiis bjr Finnlandi. a er engu lkara en a heilbrigisrherra Noregs telji bjr ekki til fengis.

Hafa slendingar hyggjur af v?

a er rtt a hafa huga n degi eftir "Bjrdeginum" a auki frelsi, hvort sem er fengismlum ea smslu hefur ekki komi af sjlfu sr og nr alltaf mtt harri andstu.

Frumvarp um a leyfa bjr var ekki lagt fram fyrsta sinn egar a var samykkt ri 1988. tli a hafi ekki veri nr 10. skiptinu sem slkt frumvarp var lagt fram. Ef g man rtt var slkt frumvarp fyrst lagt fram ri 1960.

Og r eru ornar bsna margar breytingarnar fyrirkomulagi smsluverslun sem "jin" hefur klofna yfir og rifist svo misserum skiptir.

Mjlk tti ekki heima kjrbum, bkur ttu ekki heima strmrkuum, lesgleraugu tti a banna a selja strmrkuum.

Kjrbir mttu ekki vera opnar nema til 6 kvldin og ttu a vera lokaar um helgar. Slaka var klnni sumum sveitarflgum og almenningur mtti narsamlegast kaupa sr nausynjar gegnum lgu.

Svo var auvita "blessa bjrlki", sem lklega fir sakna, en auvita var a banna nokkrum rum ur en bjr var leyfur slandi. verandi dmsmlarherra geri a ri 1985.

Auvita geta allir lifa lfinu n ess a einokun rkisins s afnumin slu fengis, hva a fengi s selt matvru ea rum verslunum.

a sama gildir auvita um bjr, n ea frjlst tvarp og sjnvarp, ekkert af essu er lfsnausynlegt. En etta er dmi um frelsi sem hafist ekki nema me strangri og ralangri barttu slandi, ekki sst slum Alingis, sem sjlfsagt hafi eitthva "verulega mikilvgara" a ra , rtt eins og n.

En reglurnar eru skrtnar. annig er ekkert ml fyrir slending sem hefur n fengiskaupaaldri, a panta sr hvaa fengi sem er fr erlendum ailum og f a tollafgreitt og sent heim a dyrum (t.d me DHL ea sambrilegri jnustu) en a slenskur aili geti veitt slka jnustu (nema rki auvita) er algerlega frleitt hugum svo margra slendinga. Hugsanlega gtu eir panta netinu hj norska "rkinu", en g efast um a eir afgreiddu pntunina og veri ar dregur engan a.

Forsjrhyggjugeni er a rkt slendingum (lklega rkara eim sem leggja fyrir sig stjrnml en rum) a eim finnst a gu lagi a slendingar megi kaupa af einkailum, svo lengi sem eir su erlendis, a fengi komi heim a dyrum slandi.

a hefur ori alger sprenging agangi a fengi slandi undanfarna ratugi. Bi hefur TVR fjlga tslustum snum miki og veitingastum sem selja fengi hefur fjlga hraar en tlu m festa .

Og vissulega hefursala fengi aukist undanfrnum rum, en a verur varla s a a s umfram mannfjldaukningu og straukin feramannastraum. arf a hafa huga a frttinni sem vsa er er eingngu fjalla um slu TVR.

En a gildir um bi sland og Noreg (og reyndar mrg fleiri lnd) a bsna mikill hluti fengisneyslu sst ekki innlendum slutlum, lklega strri hluti Noregi.

v me auknum feralgum fylgir meira frhafnarbs og smygl.

Reyndar er svokallaur fengistrismi bsna merkilegt fyrirbrigi, ekki sst Norurlndunum.

Svar og Normenn flykkjast yfir til Danmerkur a kaupa drt fengi og margir Danir fara yfir til skalands. Eistlandi m sj Finna me drekkhlana bla af fengi leiinni heim. Tali er a allt a 25% af fengi sem selt er Eistlandi fari yfir til Finnlands.

Eistlendingar eru san vaxandi mli farnir a leita yfir til Lettlands, v ar er fengi enn drara.

annig skapar verlagning og hmlur slu fengis margar skrtnar sgur.

En a m telja nsta vst a frumvarp um afnm einkaleyfi rkisins til a reka fengisverslanir, ea leyfa frjlsa slu fengi veri fellt.

a er enginn heimsendir. annig voru rlg frumvarpa um bjr um ratugaskei og frjlst tvarp hafist ekki gegn n barttu. Ef g man rtt greiddi til dmis enginn eirra sem htarstundum tluu um sig sem "frjlslynda jafnaarmenn" atvi me v frelsi Alingi.

En a er engin sta til a leggja rar bt, a orusta tapist. a er sjlfsagt a halda mlinu og umrunni vakandi.

Og a ef til vill s ekki sta til a leggja frumvarp essa efnis fram rlega, er g ess fullviss a s tmi mun koma a einokun rkisins veri afltt.


mbl.is ttast hrifin annarsstaar
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

a hltur a vera eitthva a varandi lambakjti

a er skrti a lesa a a urfi 100 milljnir aukalega til a markassetja slenskt lambakjt fjarlgum lndum nna.

A slkt urfi n hltur a benda til ess a endurskoa urfi lambakjtsframleislu slendinga - fr upphafi til enda. Ef til vill einnig markassetninguna.

Ef g man rtt minnkai innalandsneysla lambakjti (per ba) r fr ri, nokku svo lengi sem elstu menn muna ( a a s vissulega teigjanlegt). Engu virist skipta a metfjldi feramanna streymir til slands r hvert, lambakjti virist ekki n a rsa slu.

v blasir vi a annahvort hefur neysla "innfddra" hruni, ea a feramennirnir sem mlast brtt 2. milljnum, ef marka m spr, hafa ltinn huga lambaketinu. Rtt er a hafa huga a s fjldi erlendra feramanna sem fer um Keflavkurflugvll er miki hrri.

Ef g hef skili rtt er reikna me a yfir 6.5 milljn faregar fari um flugvllinn essu ri.

Vissulega er a svo a me rsandi gengi, er lambakjti eins og margar arar slenskar afurir ornar ansi drar.

En g hygg a etta s markaurinn sem tti a einblna .

ess utan, held g a einstaklingar sem hafa smakka slenskt lambakjt sem feramenn, su mun lklegri til a lta slk kaup eftir sr, egar heim er komi, en arir.

P.S. Sjlfur borai g slenskt lambalri grkveldi. a er frbr kvldverur og kitlai braglauka allra vistaddra, samt v a la fram heimr hj sjlfum mr.

ndvegis matur og slr llu ru lambakjti vi. Ekki keypt b hr, heldur kom a me gum vini mnum sem tti lei hr um. Komi rfa daga fram yfir sasta sludag, en a kom alls ekkert a sk, lungmjkt og meyrt.


mbl.is Lambakjtsala lg vegna deilu
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Himinhir skattar hvetja til sunar

a er gmul saga og n a egar arf a n fleiri krnur rkiskassann, kveur rksstjrnin a hkka lgur fengi.

og me er essi lei valin vegna ess a hn er n pltskrar httu. v sem nst engin stjrnmlamaur vogar sr a andmla slkum fyrirtlunum, vegna ess a a er pltskt httulegt a taka sr stu me "drykkjumnnum" og fengi er slkt bl a allir ttu a sammlast um a hafa a sem drast.

Persnulega finnst mr sorglegt a horfa upp Sjlfstismenn taka tt slku.

g myndi vilja minna a a a er ekki einungis rtt a almenningur geti keypt sr hvtvn me humrinum sunnudgum, heldur tti hann a geta gert a n ess a velta v um of fyrir sr "hvort hann hafi efni a kaupa sr nja sk", smuleiis.

a sem lka skiptir mli er a slkir ofurskattar sem n eru lagir fengi slandi skekkja verskyn almennings og hvetja til sunnar.

Allt ver fengi fletst t me slkri ofurskattlagningu.

Mjg lklegt er a a auki kostna vi heildarinnflutning slendinga fengi og smuleiis er a hvetjandi til aukinnar neyslu fengi drari umbum, sem eykur kostna, mengun og stkkar "kolefnispor" slendinga, ef menn vilja velta slku fyrir sr.

Hr fengisskattur letur slendinga fr v a velja sr drari tegundir til drykkjar. trlega ltill munur er t.d. v a kaupa vodkareitil og svo aftur sama magn af cognaki.

Munurinn innkaupsveri er hins vegar verulegur.

Sama gildir t.d. um muninn v a kaupa sr rauvnsflsku og svo smu tegund "belju", sem jafngildir 4. flskum af sama vni. Munurinn dru rauvni flsku ea "belju" slandi getur numi ca. 100 kr. per flsku, ea innan vi 10%. Varla ess viri a eltast vi.

Va er slkur munur milli 30 og 40%, enda flutningskostnaur miki lgri "beljunni" og umbakostnaur smuleiis. Magnkaup ta smuleiis undir lgra ver.

En fyrir slenska innflytjendur hefur rltil lkkun heildsluveri ltinn ea engan tilgang. Hann hverfur einfaldlega "skattahtinni".

v tir ofurskattlagning hvata til samkeppni raun algerlega til hliar.

egar hi opinbera er fari a taka til sn vel yfir 90% af tsluveri vodkaflsku blasir vi a til dmis 8% verlkkun af hendi framleienda ea heildsala hefur ltinn tilgang.

Hr er skattlagningin lngu farin yfir velsmismrk og farin a hafa veruleg hrif neyslumynstur, ekki eingngu tt a neytandinn velji sr vru sem er drari innkaupum og hagstari fyrir jarbi og umhverfi, heldur ekki sur a hann velur sr "alt" vrur svo sem heimabrugg og smyglvarning.

P.S. a er svo srstakt umhugsunarefni a hi opinbera rekur svo einnig ara vnb sem selur fengi mun drara, en ar f einungis eir slendingar a versla sem fara til tlanda (sem margir gera oft ri) svo og eir rmlega ein og hlf milljn tlendinga sem koma til slands.

Er a rttltanlegt?


mbl.is fengisskatturinn hkkar um ramt
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Einokun og ofur skattheimta leia til undarlegra kvaranna

a er rtt, a a er sun a hella niur gum bjr, ekki sur en a henda gum matvlum.

En fyrir v eru stur sem fyrst og fremst m rekja til einokunar og ofur skattheimtu.

Einokunar vegna esss a a er aeins einn sluaili og r eru lklega ekki margar vrutegundir sem fjrmlarurneyti setur reglugerir um lglegt slutmabil.

Ofur skattlagningar, vegna ess a lgur rkisins eru a str hluti af vruverinu, a afslttur sem veittur vri t.d. vegna ess a koma arf vrunni t, vri raun ekki mikill, v opinberu gjldin stand a mestu hggu.

En etta er a fyrirkomulag sem svo margir slendingar virast vera svo ngir me.

ess m til gamans geta a g keypti mr dulti af bjr og vni tslu nlega, hr ar sem g b.

Bjrflskur keypti g um a bil 40 krnur stykki, og svo keypti g nokkrar "beljur" af rauvni og hvtvni.

r inniheldu 3. ltra af okkalegu strlsku rauvni og veru seldar 700 krnur slenskar stykki.

Ga veri stafai af v a stutt var sasta sludag.

En vni rann t og var fora fr sun, en slkt er auveldara ar sem er ekki ofur skattheimta.

En a er auvita erfitt hlutskipti a ba ar sem agengi a fengi er miki og verin g. Slkt leggst ungt slendinga.

Lklega er a genunum okkur.


mbl.is Frnleg sun jlabjr
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Skrpaleikur kringum slu og innflutning fengi

a mega allir (eftir v sem g kemst nst) sem hafa n lglegum aldri flytja inn fengi til slands. eir borga af v tilskilin gjld til hins opinbera og mega san glair drekka sitt og bja gestum.

En eir mega ekki selja a verslunum sem eir kunna a eiga.

Smuleiis er allt fengi sem selt er slandi flutt inn ea framleitt af einkaailum. eir borga af v til lgboin gjld til hins opinbera og dreifa v svo til veitingahsa, TVR og Frhafnarinnar.

a er v allt eins lklegt a fengi sem einstaklingar drekka veitinga- ea ldurhsum hafi aldrei fari um hendur hins opinbera (.e. ef liti er fram hj tollafgreislu).

En lklega hefur mest af sluaukningu fengi undanfarin r einmitt tt sr sta veitingahsunum, lklega mest vegna fjlgunar erlendra feramanna.

g hef enga tr v a TVR (og ar me rkissjur) hafi misst nokkurn spn r aski snum egar dreifing til veitingahsa var fr yfir til einkaaila. Lklega hefur fyrirtki frekar spara vi breytingu.

g hef heldur ekki heyrt af v a ver til veitingahsa hafi hkka, ea jnusta minnka, en get vissulega ekkert fullyrt um slkt.

En eftir stendur a trlega str hpur er ess fullviss a engum s treystandi fyrir v a selja einstaklingum fengi nema rkinu, .e.a.s ef a er ekki veitingahsi.

Ja nema auvita ef einkaailinn er tlndum og ntur milligngu pstfyrirtkja.

er httan af slu einkaaila lklega r sgunni, ea hva?

Vri netverslunin slensk, vri lklega voinn vs.


mbl.is Vnhugamenn panta gegnum neti
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

A fara kleinu yfir hringjum

g viurkenni fslega a g er ekki Dunkin maur. a g hafi keypt mr kaffi og melti ar, er a ekki nema einu sinni ea tvisvar. etta er einfaldlega ekki fyrir mig.

En g hef aldrei geta skili hvers vegna svo margir vera stir yfir v a einhverjar veitingahsakejur, opni hr ea ar. (eins og virist n vera yfir Dunkin Donuts).

mnum huga gildir alltaf a forkvena, komi eir sem koma vilja. eir hinir sem ekki hafa huga, einfaldlega beina viskiptum snum anna.

Og ef eir sem vilja koma eru ekki margir, segir sig sjlft a yfirleitt loka slkir stair.

Ef eir bja ekki upp eitthva sem heillar, vera eir ekki rekstri af hugsjninni einni saman.

Og ef g man rtt hefur slk rlg bei margra veitingastaa slandi, ar meal nokkurra aljlegra keja. eim hefur einfaldlega veri loka.

Persnulega man g ekki eftir v a hafa nokkur staar gengi verslunargtu, ea komi slka mist a eingngu hafi veri bir sem mr tti hugaverar, ea eingngu veitingastair sem g hefi huga a sna .

En slkt lt g mr lttu rmi liggja og fer einfaldlega ar sem mr lst vel , n ea heim ef enginn heillar.


mbl.is DunkinDonuts fer ekki framhj neinum
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Hi erlenda skyr

N er svo komi, eins og reyndar mtti reikna me a erlend fyrirtki eru farin a framleia "slenskt" skyr.

Slkt hefur reyndar veri gert um all nokkra hr Bandarkjunum, en n er framleislan orin mikil Evrpu.

Skyr er g vara og v elilegt a strir framleiendur taki upp framleislu egar sala og eftirspurn fer vaxandi.

a hefur enginn vilja til a gefa eftir markashlutdeild.

a m v fagna v a MS hafi kvei a fara lei a framleia skyr samvinnu vi erlenda aila, jafnhlia v a flytja t skyr fr slandi.

Til lengri tma liti er a lklega eina leiin til a standast samkeppni.

Styttri leiir marka og drara hrefni hefi lklega ella gert samkeppnina mun erfiari. Strir framleiendur eru einnig mun betur stakk bnir til a takast vi sveiflur eftirspurn.

v m reikna me a annig veri tekjur MS meiri til lengri tma liti, a r su minna hverja ds.

En a er sjlfsagt og nausynlegt a standa vr um a skyr s ekki auglst sem slenskt, nema a a s framleitt slandi, en a reyndar einnig vi um miki af v skyri sem er selt undir merkjum MS hr og ar.

En fyrir a sem finnst a skrtin tilhugsun a til s "tlent skyr", er a auvita ekkert frleitara, en slensk jgrt, slenskur Camembert, slenskt gin ea vodki, svo nefndar su nokkrar vrur sem eru framleiddar um allan heim og lka slandi.


mbl.is Skjaldborg um slenska skyri
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Bjr lglegur 26 r

Fyrir ungt flk kann a a hljma lyginni lkast a bjr hafi um langa hr veri bannaur slandi.

S stareynd a eingngu eir sem strfuu vi millilandasiglingar ea -flug mttu lglega flytja inn bjr til landsins, kann a hljma enn trlegri.

Svo var slaka , og hinn almenni feramaur mtti kaupa bjr Frhfninni, en enn var nokku honum vri treyst til ess a gera slkt Rkinu.

Og bjrlki, er senn grtbroslegur, sorglegur og fyndinn kafli sgu fengismenningar slandi.

En bjrinn "stkk" ekki inn sland "n atrennu". Lkelga hafa annan tug slkra tillga veri lagar fram Alingi, ur en sala bjrs var lgleidd slandi.

Enn sitja a g hygg tveir einstaklingar ingi sem greiddu atkvi um bjrfrumvarpi.

a eru Einar Kr. Gufinnsson, forseti Alingis, sem ef g man rtt var varaingmaur og sagi j.

Hinn er Steingrmur J. Sigfsson, sem sagi nei.

N 26 rum sar, er mikill fjldi brugghsa starfrktur slandi, sem veita fjlda manns atvinnu og eru trlega hugmyndark. tlulegur fjldi bjrtegunda eru bruggaar og enn fleiri drukknar.

tflutningur bjr fr slandi fer vaxandi og slenskum bruggmeisturum fer stugt fram.

Til hamingu me daginn, dag er vi hfi a f sr einn "kaldan".


Algerlega skiljanlegt me tilliti til ess a einokunarsala rkisins er enn vi li

Eru a gar frttir ea slmar frttir a sala fengis hafi aukist (me tilliti til allra breyta) um 5.5%?

a fer sjlfsagt eftir v hva sjnarhl einstaklingar velja sr.

Hva skyldi valda aukningunni?

Er a auki agengi a fengi, eins og t.d. verslun TVR Kpaskeri, sem ef g man rtt var ekki til staar janar sasta ri?

Er a aukin fjldi feramanna, sem eru pbbum og veitingastum snkt og heilagt, hlf slompair?

Ea eru slendingar farnir a drekka meira?

Hvernig skyldi n standa v a fengisneysla eykst, rtt fyrir a einokunarsala rkisins er enn vi li?

Getur veri a einhver nnur lgml en slufyrirkomulagi su arna a verki?


mbl.is Sala fengis jkst um 8,1% janar
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Samkeppnishindranir gilda fyrir alla

a hefur veri fullyrt a mn eyru a mismunurinn reglugerum um merkingar matvlum N-Amerku og svo Evrpusambandinu s nkvmlega svo mikill a engin lei s a hanna mia sem uppfylli skilyrin bum svum.

a hinn yfirlsti tilgangur s auvita "neytendavernd" er afleiingin minni samkeppni. Margir vilja meina a hmlun samkeppni s megintilgangurinn me v a hafa merkingar mismundandi. Og a sem meira er a gerir mrgum fyrirtkjum kleyft a hafa hrra ver mismunandi markassvum, srstaklega Evrpu, en slkt getur virka bar ttir.

a flestir sem g hef heyrt telji Bandarsku merkingarnar betri, eru sjlfsagt um a skiptar skoanir eins og anna.

Eitt atrii stendur lklega upp r Evrpusambandinu hag. a er banni vi GM matvlum, sem er ekki skylda a upplsa um Bandarkjunum, ef g hef skili rtt.

Um slkt eru einnig mjg skiptar skoanir.

Persnulega hef g gjarna teki afstu a engin sta s til a banna slikt, en allar upplsingar eru a sjlfsgu til bta og nausynlegar.

Svo er aftur anna ml hvort a r eru miki notaar.

En auvita gerir essi munur a a verkum a vrur vera mrgum markassvum drari en ella. T.d. urfa slendingar a flytja inn vrur sem eir gtu flutt inn fr Bandarkjunum, og geru a jafnvel ur en til EES/EES samningsins kom.

Hva a kostar neytendur ri hef g ekki hugmynd um ea hvort nokkurn tma hefur veri ger tilraun til a tla slkt.


mbl.is Reglur um merkingar stoppuu Costco
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband