Frsluflokkur: Kjaraml

Eru alingismenn launalegir eftirbtar verkalsforystunnar?

N er ftt rtt af meiri rtti en launaml alingismanna og nfallinn rskurur kjarars. Engin lei er a segja anna en a launahkkunin s mikil. Verkalsforklfar og margir arir hafa fari "hamfrum sviinu", ef svo m a ori komast.

En vi hverja a mia egar laun alingismanna eru kvru?

Maur sem a alla jafna hefur reynst mr g og snn uppspretta upplsinga sendi mr pst dag og sagi mr a rtt fyrir rflega launahkkun, vru laun alingismanna enn lgri en ekktist t.d. "verkalsforingjageiranum".

annig su laun t.d. forseta AS mun hrri en ingfararkaup.

Skyldi a vera rtt?

Hver skyldu vera laun annarra verkalsforingja?

Er eitthvert "kjarar" starfandi verkalsflgunum?

Hver tti n "goggunarrin" hva varar laun a vera? ttu alingismenn a vera me hrri laun en verkalsforingjar, ea fugt?

Hva finnst r.


mbl.is Melimir kjarars eru ekki vont flk
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Kaup, kjr og kjarar

a er elilegt a miki s rtt um kvaranir kjarars. a m eiginlega segja a essi hkkun hafi legi loftinu, allar gtur san laun embttismanna var tilkynnt. a segir sig eiginlega sjlft.

Hvenr hkkunin er svo tilkynnt er ekki tilviljun, enda lang elilegast tminn til a tilkynna slka hkkun, .e.s.a. egar ing er ekki starfandi.

g get alveg teki undir a hkkunin er mikil og ar af leiandi umdeilanleg. A ingararkaup hkki um 338 sund mnui er grarhkkun.

Ef vilji er fyrir hendi hltur Alingi a geta breytt essari kvrun.

En a eru eins og oft fleiri en ein hli llum mlum.

Vi hljtum a vilja a laun alingismanna og rherra su a g a eftirsknarvert s fyrir reynslurkt og velmennta flk a setjast Alingi.

Alingismenn hafa lklega haft laun sem eru ekki svipu og margir sveitarstjrar, lgri en margir bjarstjrar hafa ef g hef skili rtt.

Og a g taki hatt minn ofan fyrir Degi B., a tilkynna a essi hkkun muni ekki taka gildi hj Borginni, finnst mr str spurning a borgarstjri (almennt, ekki tengt persnunni) eigi skili a vera me smu laun og forstisrherra.

Er ar ef til vill komin ein skring v a margir stjrnendur sveitarflaga skjast sur ingmennsku en oft var ur?

a arf einnig a velta fyrir sr rum launagreislum. Almenningur velur sr ingmenn og borgar eim elilega laun.

En almenningur velur ekki formenn flokka. v er elilegt a almenningur greii formnnum flokka launauppbt ef eir eru ekki rherrar. etta er einfaldlega ml flokkanna.

Slkt alls ekki rtt sr.

egar liti er til launakjara ingmanna og rherra togast mis sjnarmi. Launin eiga a vera g(um a eru lklega flestir sammla), en a er vissulega teygjanlegt hugtak. g man hins vegar varla eftir v a laun ingmanna hafi hkka, n ess a strum hpi yki a "svvira".

Em a er a mnu mati fyllilega sta til a fram fari heildarendurskoun launakjrum ingmanna, en ekki sur hinum "pltska rekstri" hins opinbera.

Persnulega vildi g t.d. sj mikinn niurskur, ea niurfellingu rkisstyrkjum til flokkanna, en ar eins og mrgu ru veit g a eru skiptar skoanir.


mbl.is Segir hkkanirnar algjrt rugl
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Hrskurur ssalistanna

a urfa flestir hrskuri (klippingu) a halda og g myndi ekki halda v fram a a s drt, en viurkenni a alla jafna er eim aurum nokku vel vari.

Hr er hfupri.

En frttirnar af launum hrskurarmeistara Hollande Frakklandsforseta f mig til a staldra vi.

Svo virist sem a Hollande hafi lti franska rki borga hrskurarmeistara snum rtt undir 1.400.000 mnui, ea tp 10.000 euro.

Vissulega kann etta ekki a ykja h uph mia vi marga ara vitleysuna sem hnn ssalski forseti frakka hefur framkvmt valdatma snum, en g hygg a mrgum yki ng um, enda um persnulega eyslu a ra.

Er a undra a traust og tiltr mrgum "hefbundnum" stjrnmlamnnum fari verrandi?

Er a undra a hljmur ssalistans Hollande yki holur?


egar "barometi" er neglt fast

Hr og ar um neti hefur mtt sj undarlegar fableringar um a slenska krnan s mesta meinsemd samflagsins og hn muni nokkurn vegin ein og studd rna af slenskum launegum llum eim kjarabtum sem eir kunni hugsanlega a n.

Yfirleitt fylgir a svo me a euroi s "lkningin" sem slenskt efnahagslf urfi og myndi tryggja kaupmttinn og stugleikann.

a arf ekki a leita lengi til a finna dmi Eurosvinu um a gagnsta.

Vissulega hefur euroi veri stugri gjaldmiill en slenska krnan, a a hafi skoppa umtalsvert upp og niur undanfarin r. a er enda erfitt a halda stugugum krs, v gjaldmilastri sem segja m a geysi, og v efnahagsstandi sem rkt hefur Eurosvinu.

eir hafa enda veri margir neyarfundirnir.

En a gengi gjaldmiilsins hafi stai olanlega stugt, er ekki ar me sagt a laun eirra sem f tborga euro hafi gert a, n vermti hseigna hafi haldist eim gjaldmili.

Stareyndin er nefnilega s, a egar gjaldmiilinn snir ess engin merki a efnahagurinn er ekki rttri lei, ea a framleislukostnaur eykst hraar en samkeppnislndunum, verur eitthva anna undan a lta og v meir sem lengri tmi lur ur en gripi er til rstafana.

Og a var einmitt a sem gerist mrgum lndum Eurosvinu. Gjaldmiillinn gaf ekki eftir, jafnvel styrktist, vararmerkin voru hundsu, og vandamlunum var tt undan sr, atvinnuleysi jkst og hsnisver lkkai ea hrundi og auvita var a lkka laun.

En bankainnistur hldu vergildi snu (og styrktust tmabili) anga til euroi fr a sga niur vi.

Verst uru auvita eir ti sem misstu atvinnunna, en atvinnuleysi hefur veri kringum 25% svo rum skiptir sumum lndum Eurosvisins og bilinu 10 til 12% svinu heild.

a er ekki allt unni me v a gjaldmiillinn taki meira mi af v sem er a gerast rum lndum, vert mti skapar a umtalsverar httur.

Og a er ekki bara suur Evrpu sem vivrunarbjllurnar klingja, t.d. horfast Finnar augu vi tapaa samkepnnishfi og vaxandi erfileika. ar er tala um niurskur og a frysta urfi laun um rabil. Ea eins og segir grein Financial Times fr mars:


At the heart of Finlands woes is a competitiveness problem. Wage costs have spiralled higher than any other European country in recent years and it has one of the most rapidly ageing populations after Japan. Public finances are in much better shape compared with many southern European countries. But like their cousins to the south, many are beginning to bristle at the constraints of euro membership.
Finnar geta ekki leyft sr frekar en arar jir a hkka laun, nema um framleiniaukingu s a ra, annars sgur samkeppnishfi eirra.
Finnar horfast enda augu vi auki atvinnuleysi og kreppu. Euroi endurspeglai ekki eirra efnahagslega raunveruleika.
ar hkkai kostnaur og samkeppnishfi minnkai, n ess a ess sist nokkur merki gjaldmilinum.
Hvernig Lettland brst vi "hruninu" er ef til vill eitthva sem vert er a hafa huga. Gjaldmiill eirra var bundinn vi euroi, og tengingu vildu eir ekki gefa eftir.
ar var 30% af opinberum starfsmnnum sagt upp, og laun eirra sem eftir stu lkku um 26%. Laun lkkuu einnig almennt almenna markanum og atvinnuleysi var hrri 2ja stafa tlu.
En fastengingin vi euroi hlt, og nokkrum rum sar tku Lettar upp euro.
En hvernig vri standi slandi ef atvinnuleysi hefi veri 2ja stafa tlu svo rum skipti?
Vri atvinnuleysi undir 5% og vrum vi a lesa frttir ar sem gert vri r fyrir 100 milljara viskiptaafgangi, ef gengi vri enn 2007-8 slum?
g er hlf hrddur um ekki.
Vissulega er rf meiri aga slenskim jarbskap, en gjaldmiilsskipti eru ekki tfralausn, slkt eyir einu vandamli, en skapar nnur.

mbl.is Gera r fyrir 100 milljara afgangi
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Kjarabartta hverra, gegn hverjum,

g hef n ekki haft tma til a fylgjast ni me frttum af kjaravirum slandi, en hef gripi all margar frttir.

Frttirnar eru ekki gar, en a sama skapi finnst mr r gjarna ltt skiljanlegar.

g er afskaplega litlu nr um hva er deilt, nema j auvita kaup og kjr.

Frttir af llegri tttku atkvagreislum (t.d. hj VR) ar sem raun mjg ltill hluti flagsmanna greiir atkvi me verkfallsboun, vekur einnig athygli.

A sjlfsgu rur meirihluti eirra sem atkvi greia niustum, en tttakan er engu a sur slandi.

a vri smuleiis frlegt a vita hve str hpur flagsmanna VR fr greidd laun samkvmt kjarasamningum? Er a miki hrra hlutfall en greiddi atkvi me verkfalli?

Alla vegna var a svo eim rum sem g var flagi VR, a mesta herslan var lg svokllu launavitl og eir voru ekki margir sem g ekkti sem fengu tborga eftir txtum.

Og eins og hefur komi fram va, eiga lfeyrisjir ori bsna stra hluti mrgum af strstu fyrirtkjum landsins, jafnvel a sem kalla mtti randi.

ar meal eru tvr af strstu smslukejum landsins, en oft hefur v veri haldi fram a ar su greidd hva lgstu launin, a g tli ekki a sl v fstu.

En er verkalsflag eins og VR, ekki hva sst a fara verkfall til ess a hkka launataxta starfsflks hj fyrirtkjum sem eru a strum hluta eigu lfeyrissja?

Og stva um lei starfsemi, og jafnvel valda rekstrarerfileikum, hj miklum fjlda smrri fyrirtkja sem borga starfsflki snu mun hrri laun en taxtar segja til um?

a er ef til vill ekki a undra a betur gangi t landi (srstaklega ef marka m frttir fr Hsavk og Vestmannaeyjum) ar sem nlgin er meiri og skilningur milli verkalsforklfa og atvinnurekenda sterkari.

v auvita tti a ekki a vera markmi a hegna eim fyrirtkjum sem egar borga g laun.

Til lengri tma liti flyst flk fr fyrirtkjum sem borga lleg laun til eirra sem borga betur, ekki sst ef au sarnefndu standa betur ef ekki kemur til vinnustvunar hj eim.

annig vinna allir.


mbl.is SA breyttu tilboinu
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Mikill lttir fyrir slendinga, en skapar jafnframt hyggjuefni

g hef tr a flestum slendingum s ltt. a enn eigi eftir a greia atkvi um samninginn, eru all vegna gar lkur a starfsemi heilbrigiskerfinu frist samt form.

a kemur ekki fram frttinni hve miklar launahkkanir lknar hljta, og sjlfsagt a einhverju marki erfitt a fullyra um slkt, egar sami er um fleiri atrii en laun.

En a er nsta vst a a vera lka margir sem fyllast hyggjum fyrir v hvaa hrif essi samningur mun hafa gera annara kjarasamninga.

mean kjaradeilum lkna hefur stai, hafa margir lst v yfir a heilbrigiskerfi s a mikilvgt a rttltanlegt s a laun lkna hkki framyfir arar starfsstttir.

Aljleg samkeppni gera a a verkum a slkt s nsta mgulegt a komast hj.

En mig rekur ekki minni til a neinar slkar yfirlsingar hafi komi fr verkalsflgum ea forystusveit eirra.

vert mti.

a er v lklegt a ri veri nokku mikill vinnumarkai nstunni, a lklegast frist hann t af heilbrigisstofnunum.

a verur einnig frlegt a fylgjast me vibrgum stjrnarandstunnar.

Hvernig ltur hn a samninga vi lkna og telur hn elilegt a slkur samningur s rausnarlegri en vi ara?

Samfylking og Vinstri grn fylgdu eirri stefnu sasta kjrtmabili a engir rkisstarfsmenn ttu a hafa hrri laun en forstisrherra. Lknar ekki undanskildir.

Er a enn stefna eirra flokka?

Flestum tti reyndar einnig a vera fersku minn rinn sem var Landptalanum sasta kjrtmabili, egar til st a hkka laun yfirmanns, eins af starfsliinu, um rflega upph.

Hver skyldi svo vera skoun Bjartrar framtar og Prata hva langt m seilast til a veita lknum, launaforgang umfram arar stttir, eru eru eir mti v?

a vakna v upp tal spurningar vi essa samning, a eir su vissulega fagnaarefni.


mbl.is Felur sr algjra uppstokkun
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Launakjr lkna, verkalsflg og stjrnarandstaan

a er elilega miki rtt um launakjr og krfur lkna og yfirvofandi verkfall eirra, a fyrsta slandssgunni, ef g hef skili rtt.

eir eru margir sem hafa lst sam og stuningi vi mlsta lkna og er a vel skiljanlegt. g hygg a flestum s hltt til heilbrigiskerfisins og vilji tryggja v sem bestan framgang og starfsflk.

Margir hafa smuleiis sagt a a urfi a taka heilbrigiskerfi "t fyrir sviga" og almennir launegar urfi a stta sig vi a ar veri meiri launahkkanir en almennum markai.

N veit g ekki hversu tbreidd s skoun er meal almennra launega, hvort eir vilji setja laun lkna algeran forgang framyfir sn eigin.

En a vri vissulega frlegt ef einhver myndi gera skoanaknnun um slkt. Slkt er vissulega ekki stri dmur, en gfi vsbendingar.

En ef a er vilji launega, hljta eir a setja rsting forystu verkalshreyfingarinnar um a stga fram og lsa yfir stuningi vi slkt. Hinga til hef g aeins heyrt forystuna tala verfuga tt.

Ef til vill ttu almennir launegar a senda verkalsforystunni tlvupsta um hver hugur eirra er essum efnum. Tlvupstherferir hafa veri skipulagar af minna tilefni.

Fjlmilar ttu auvita a leita skringa hj verkalsforystunni og hvaa leiir hn hefur til a leita til a leysa vandann heilbrigiskerfinu, sem jnar ekki sur flgum verkalshreyfingunni en rum landsmnnum.

En rkisstjrninni er vissulega vandi hndum. Komi til verkfalls lkna, svo ekki s minnst ef a yri langt, myndi n efa valda miklum ra jflaginu og reynast henni grarlega erfitt.

hinn veginn er henni engir vegir frir til ess a hkka laun lkna langt umfram ara hpa, nema um a rki vtk samstaa. Ef r launahkkanir sem tala er um a lknar vilji f eiga a gilda almennt, fer jflagi hliina.

a er v engin auveld lausn til.

a er lka nausynlegt a stjrnarandstuflokkarnir komi fram me snar lausnir og skoanir.

Hvort eir hafi huga v a koma a lausn vanda heilbrigiskerfisins, ea fyrst og fremst nota vanda ess til a "sl pltskar keilur"?

a var berandi a forystumenn stjrnarandstunnar foruust a svara essari spurningu umrunum Sprengisandi, a Heimir Mr trekai spurninguna.

a er vert a hafa huga a Katrn Jakopsdttir og rni Pll rnason eru fulltrar flokka sem sasta kjrtmabli predikuu stefnu a engir ttu a hafa hrri laun en forstisrherra. Lknar ekki undanskildir.

Eru a enn stefna flokka eirra?

Myndu stjrnarandstuflokkarnir styja a launakjr lkna hkki t.d. fimm ea tfallt umfram hkkanir almennum vinnumarkai?

Myndi AS styja slkt? Myndi BSRB styja slkt? Myndi BHM styja slkt? Myndi almenningur styja slkt?

Ef a er vilji til slks myndi slkt lklega vera mgulegt.

En ef vtkur stuningur er ekki fyrir hendi, er a mgulegt verkefni.


mbl.is Lknar horfi eigin barm
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Gtu "argreislur" til starfsflks veri hluti af lausninni?

a er hrrtt hj Bjrglfi a best er a hugsa um kjaraml til langs tma, bi bi fyrir fyrirtki og starfsflk.

Til a svo geti ori urfa hagsmunir fyrirtkisins, hluthafa og starfsflks a tvinnast saman eins og mgulegt er.

Ein lei til ess gti veri a a fyrirtki bji kjarasamningum, a skuldbinda sig til a greia starfsflki "ar", ef fyrirtki greiir ar til hluthafa.

annig yri a fest kjarasamning a ef fyrirtki greiir ar, yri upph kvenu hlutfalli vi argreisluna, skipt milli starfsflks, eftir fyrirfram kvenum reglum. ar gtu t.d. blandast saman starfshlutfall, laun, unnin yfirvinna og starfsaldur hj fyrirtkinu.

Einnig vri hugsanlegt a lta hagna verka greisluna ef hagnaur fyrir yfir kvei margfeldi af argreislu.

annig er hugsanlegt a byggja upp kerfi, ar sem btt afkoma skilar sr hrri launum me sjlfvirkum htti.

annig tti a vera mgulegt a auka stugleika og draga r ra vinnumarkai.


mbl.is Icelandair mti kjrin til framtar
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

A standa a baki bi skn og vrn

etta ml hljmar allt hi undarlegasta. Starfsmaur fer ml vi vinnuveitenda sinn. Vinnuveitandinn kveur a borga allan kostna sem starfsmaurinn ber af mlaferlunum, en gerir krfu um a fyrir dmi a starfsmaurinn beri allan mlskostna.

neitanlega nokku srstakt. Ber neitanlega keim af v a reynt hafi veri a koma veg fyrir a vitneskja um hver bri kostnainn kmi ljs. En skringin getur lka einfaldlega veri s a lgmaur bankans hafi ekki hugmynd a hann vri a vinna hj sama launagreianda og mtherji hans.

Smuleiis srstakt a lesa frttinni a fyrrverandi stjrnarformur telji a mli hafi noti stunings meirihluta stjrninni. Lykilori hr er telji.

Var mli ekki kvei me formlegum htti? Var a einfaldlega kvei "formlega"? Voru einhverjir stjrninni mti essari kvrun? Vissu allir stjrninni af henni?

a er eitthva sem segir a vi sum ekki bin a heyra a sasta af essu mli.


mbl.is Var krafinn um kostna
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

run hsnisvers Evrpu

g hef skrifa um a gjaldmiill tryggi ekki kaupmtt ea velmegun. Hann tryggir ekki heldur vermti hseigna.

Lgir vextir eru vissulega af hinu ga en eir tryggja ekki a hsniseigendur lendi ekki hremmingum. Reyndar m segja a verulega lgir vextir bendi til ess a hagkerfi eigi verulegum vandrum og vi slkar astur er algengt a hsnisver lkki, og skuldsettir hseigendur lendi vandrum og sitji jafnvel uppi me neikvan eignarhlut.

Slkt hefur tt sr sta va um Evrpu undanfrnum rum. egar vi btistlaunalkkanirog miki atvinnuleysi er ekki a undra a hseigendur su margir hverjir vandrum. Afborganir af lnum eru shkkandi hlutfall af rstfunartekjum, a vextirnir su ef til vill ekki hir.

Eins og flestum tti a vera ljst, verur eitthva undan a lta egar fll vera efnahagslfi landa, ea mistk eiga sr sta.

S gjaldmiillinn festur, verur hggi eim mun meira hva varar launalkkanir, atvinnuleysi og lkkandi fasteignaver.

eir sem eiga laust f halda hins vegar snu og geta auveldlega flutt eignir snar anna. eir sem eru strfum sem sleppa vi launalkkanir og uppsagnir standa einnig vel.

Hr mefylgjandi er stplarit yfir run hsnisvers msum Evrpulndum (ar meal slandi) rin 2010 og 2011.

S smellt myndina, og svo aftur mynd, nst hn str og g.

Husnaedisverd 2010 2011


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband