Falskar fréttir eiga sér langa sögu

Falskar fréttir eiga sér líklega jafn langa sögu og fréttir, ef ekki heldur lengri.  Alla vegna hafa kvik og flökkusögur fariđ víđa og skjóta oft upp kollinum aftur og aftur.

En falskar fréttir fá kraft sinn og styrk frá ţeim fjölmiđlum sem birta ţćr. Ţví áreiđanlegri fjölmiđill, ţví áreiđanlegri fréttir - ekki satt?

Og af ţví ađ nafn New York Times er nefnt ţarna sem fjölmiđils sem flytur falskar fréttir, ţá er ţađ ekki eins dćmi ađ blađiđ sé sakađ um slíkt, ţrátt fyrir ađ margir telji ţađ einn áreiđanlegast fjölmiđil veraldar.

Skemmst er ađ minnast hálfgerđrar afsökunar blađsins sjálfs eftir forsetakosningarnar, sem og afsökunar "umbođsmanns lesenda" yfir ţeim fréttum sem ekki birtust af Hillary Clinton.

En ađ New York Times hafi birt "falskar fréttir" eđa ţurft ađ biđjast afsökunar á ţeim á sér býsna langa sögu.

Eitthvert frćgasta dćmi um "falskar fréttir" sem birtar hafa veriđ er einmitt af síđum New York Times og ţađ sem meira er, fréttamađurinn sem ţćr skrifađi hafđi stuttu áđur hlotiđ Pulitzer verđlaunin.

Til ađ rifja ţćr upp ţurfum viđ ađ fara aftur til fjórđa áratugs síđustu aldar (sem er reyndar furđu vinsćlt núna).

Ţá var Walter Duranty fréttaritari blađsins í Sovétríkjunum. Hann fullyrti ađ vissulega vćru einhverjir ţegnar ţar svangir, en harđneitađi ađ ţar ríkti hungursneyđ.

Hann gekk ţađ langt ađ fullyrđa ađ allar fréttir um hungursneyđ vćru ýkjur eđa illkvittinn áróđur.

New York Times birti einnig fullyrđingar Duranty´s um ađ fréttir sem hefđu breskir blađamenn hefđu skrifađ um hungursneyđina í Ukraínu vćru falskar og hluti á áróđursstríđi Bretlands gegn Sovétríkjunum.  Deildi hann harkalega á hina bresku blađamenn sem dreifu falsi.

En Duranty var ófeiminn viđ ađ lofa Stalín og Sovétríkin og eins og áđur sagđi fékk hann Pulitzer verđlaunin fyrir greinarflokk ţađan.

Ţó varasamt sé ađ fullyrđa um slíkt, vilja margir meina ađ greinarflokkur Duranty´s og fullyrđingar hans um ástandiđ í Sovétríkjunum hefi gert Franklin D. Roosevelt, pólítískt kleyft ađ viđurkenna Sovétríkin, sem hann gerđi á sínu fyrsta ári í embćtti forseta, 1933.

Ţađ var síđan ekki fyrr en eftir valdatöku Gorbachevs sem fyrir alvöru var fariđ ađ huga ađ hversu alvarlegar rangfćrslur Duranty hafđi sett fram.

Ţegar samtök Kanadabúa af Ukraínskum uppruna höfu svo herferđ áriđ 2003 til ađ svipta Duranty Pulitzer verđlaunum, lét New York Times óháđan ađila loks rannsaka "fréttamennskuna".

2003 birti New York Times svo langa afsökunarbeiđni vegna falskra og hálf falskra frétta skrifađar af Jayson Blair sem birst höfđu í blađinu.

Ţetta eru bara tvö dćmi sem ég datt um af tilviljun.

Sjálfsagt má finna fjöldan allan til viđbótar.

Falskar fréttir eru ekki nýtt fyrirbrigđi og munu seint hverfa.

En sjálfsagt er ţađ til bóta ađ ţćr komist meira í umrćđuna og viđ lćrum ađ lesa fréttir međ gagnrýnu hugarfari og halda okkur ekki viđ eina eđa tvćr fréttaveitur.


mbl.is Falskar fréttir fara á flug
Tilkynna um óviđeigandi tengingu viđ frétt

« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Athugasemdir

1 identicon

Ţađ mun hafa veriđ um páskaleytiđ 2002 ađ Palestínumenn gerđu uppreisn í bćnum Jenin og var ađ sjálfsögđu mikiđ fjallađ um hana í fréttum.

Ég held ţađ hafi veriđ ţriđjudaginn eftir páska ađ sagt var frá ţví í hádegisfréttum ríkisútvarpsins ađ ísraelski herinn hefđi skotiđ til bana um 50 uppreisnarmenn sem höfđu gefist upp. Ţessi frétt sló mig mjög, ţví man ég svo vel eftir henni.

Síđar kom í ljós ađ alls höfđu um 50 uppreisnarmenn falliđ í ţessum bardögum.

Hörđur Ţormar (IP-tala skráđ) 7.2.2017 kl. 20:45

2 Smámynd: Bjarne Örn Hansen

Hvađ eru falskar fréttir, og hvađan fćrđu vitneskju ţína um ađ ţćr séu falskar fréttir?

Bjarne Örn Hansen, 8.2.2017 kl. 11:53

3 Smámynd: G. Tómas Gunnarsson

@Hörđur Ţakka ţér fyrir ţetta. Ég ţekki ekki ţetta dćmi sem ţú nefnir, en ţađ eru vissulega mörg dćmi um falskar fréttir.

Sjónarhorn eru einnig mjög mismunandi.  Ţegar 20 einstaklingar horfa á sama atburđinn verđa lýsingar ţeirra samt sem áđur mjög mismunandi.

Ţađ er heldur engin tilviljun ađ "spunadoktorar" eins og ţeir eru stundum kallađir verđa ć fyrirferđarmeiri.

En ţađ er heldur engin skođanalaus, hvort sem hann er fjölmiđlamađur eđur ei.

@Bjarne  Ţakka ţér fyrir ţetta.  Ţetta er góđur og mikilvćgur punktur. Oft er hálfgert "catch 22" ađ rćđa.  Hverjum treystirđu?

En stundum hefur ţađ komiđ nokkurn veginn óvéfengjanlega í ljós ađ um falskar fréttir hefur veriđ ađ rćđa.  Í sumum tilfellum eins og ţađ međ Jayson Blair eru hreinlega um játningu ađ rćđa.

En ţađ er alveg rétt ađ fyrir leikmenn (eins og t.d. mig) er oft ađeins nokkrar mismundandi frásagnir ađ rćđa og í raun engin leiđ til ađ komast ađ hvađ er rétt.

Sannleikurinn getur líka veriđ margslunginn og á honum nokkrar hliđar.

G. Tómas Gunnarsson, 8.2.2017 kl. 13:18

4 identicon

Ţađ er hafiđ yfir allan vafa ađ falskar fréttir hafa fylgt manninum frá örófi alda.

Til eru fjölmiđlar sem leggja metnađ sinn í ađ sía í burtu lygina en birta ađeins stađreyndir. Til ţess hafa ţeir ákveđnar leikreglur, t.d. fleiri en einn áreiđanlegan heimildarmann, ritstjórn sem stađreynir o.s.frv. Ţessar varnir hafa ţó oftar en ekki brostiđ. Dćmin frá NYT sýna ţađ. Ţegar ţađ gerist bregst áreiđanlegur fjölmiđill viđ međ ţví ađ draga lygina eđa uppspunann til baka og biđjat afsökunar opinberlega.

Svo eru til fjölmiđlar sem hafa engar slíkar reglur. Orđiđ "áreiđanlegur" kemur einhvern veginn ekki upp í hugann ţegar fjallađ er um ţá.

Ómar Harđarson (IP-tala skráđ) 8.2.2017 kl. 14:04

5 Smámynd: Sćmundur G. Halldórsson

Hörđur Ţormar. Annađhvort var prentvillupúkinn ađ stríđa ţér eđa ţig misminnir. Fullyrt var ađ Ísraelar hefđu myrt 500 varnarlausa palestínska uppreisnarmenn sem hefđu gefist upp. Talsmenn Palestínumanna eins og Saeb Erekat töluđu um ţúsundir. En ţegar upp var stađiđ kom í ljós ađ alls höfđu 50 palestínskir stríđsmenn falliđ í bardögum viđ ísraelska hermenn ţar sem mannfall var sömuleiđis umtalsvert. Deilur á milli gyđinga og araba í Miđ-Austurlöndum eru fyrst og fremst áróđursstríđ. Vestrćnir fjölmiđlar eru helsti vettvangur ţeirra átaka. Ţeir falla nćstum undantekningarlaust fyrir ófyrirleitnum lygum. Nćstum alltaf á kostnađ Ísraela. Munurinn á Ísrael og svćđum Palestínumanna er ađ á fyrrnefnda svćđinu ríkir fullt ferđa- og tjáningarfrelsi fyrir alţjóđlega blađamenn. Á svćđi Palestínumanna melda fréttamenn ţađ sem Hamas og Al Fatah ţóknast ađ sýna ţeim og segja frá. Fréttamađur sem dirfist ađ fara út af línu ţessara samtaka má ţakka fyrir ef hann kemst lifandi frá ţví. Hann segir aldrei framar fréttir af ţví svćđi! Sjá: / https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Jenin

Sćmundur G. Halldórsson , 9.2.2017 kl. 00:29

Bćta viđ athugasemd

Ekki er lengur hćgt ađ skrifa athugasemdir viđ fćrsluna, ţar sem tímamörk á athugasemdir eru liđin.

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband